Kinderen leren iedere dag nieuwe dingen. Ze leren lezen, rekenen, samenwerken en omgaan met emoties. Maar achter al die vaardigheden zit een belangrijke motor: de executieve functies. Dit zijn de regelfuncties van het brein die kinderen helpen om doelgericht te handelen, plannen te maken, aandacht vast te houden en impulsen te beheersen.
Het mooie is dat executieve functies niet alleen aan tafel of in de klas worden geoefend. Juist tijdens het spelen krijgen kinderen volop kansen om deze vaardigheden te ontwikkelen. Een goed gekozen spel vraagt namelijk om nadenken, onthouden, plannen, wachten, schakelen en doorzetten. Precies de vaardigheden die horen bij sterke executieve functies.
Wat zijn executieve functies?
Executieve functies kun je zien als de dirigent van het brein. Ze sturen allerlei processen aan die nodig zijn om een taak goed uit te voeren. Denk bijvoorbeeld aan:
- Werkgeheugen: informatie tijdelijk onthouden en gebruiken.
- Inhibitie: eerst nadenken en daarna handelen.
- Flexibiliteit: kunnen schakelen wanneer iets anders loopt dan verwacht.
- Plannen en organiseren: stap voor stap naar een doel werken.
- Volgehouden aandacht: geconcentreerd blijven, ook als iets lastig wordt.
Veel ouders herkennen situaties waarin hun kind moeite heeft met wachten op een beurt, snel afgeleid raakt of gefrustreerd raakt als iets anders loopt dan gepland. Dat hoeft niet direct een probleem te zijn; executieve functies ontwikkelen zich jarenlang en kunnen spelenderwijs worden versterkt.
Waarom zijn spellen zo waardevol?
Tijdens een spel moeten kinderen voortdurend keuzes maken. Ze bedenken een strategie, onthouden regels, passen hun plan aan wanneer een tegenstander iets onverwachts doet en leren omgaan met winst en verlies. Daardoor worden verschillende executieve functies tegelijk aangesproken.
Bovendien ervaren kinderen een spel als iets leuks. Ze zijn gemotiveerd om mee te doen en oefenen ongemerkt vaardigheden die later ook op school en thuis van pas komen.
Welke spellen zorgen voor oefenen met executieve functies?
Het leuke aan deze spellen is dat ze vaak meerdere executieve functies tegelijk aanspreken:
- Werkgeheugen: Apple Twist, Genius Gems, Qubic, Farm Yatzy.
- Plannen en organiseren: Castle Logix, Drie kleine biggetjes, Diamond Quest, Day & Night.
- Cognitieve flexibiliteit: Smart Farmer, Cats & Boxes.
- Impulscontrole: Pirates Crossfire.
- Volgehouden aandacht: Genius Gems, Drie kleine biggetjes, Apple Twist, Day & Night.
- Probleemoplossend denken: vrijwel alle SmartGames en denkspellen.
Tips voor ouders
Het effect van een spel zit niet alleen in het spelen zelf. Door af en toe vragen te stellen, help je kinderen nog meer uit het spel te halen.
Probeer bijvoorbeeld eens:
- "Hoe heb je deze oplossing bedacht?"
- "Wat deed je toen je vastliep?"
- "Welke stap werkte goed?"
- "Heb je nog een andere manier geprobeerd?"
- "Wat zou je de volgende keer anders doen?"
Met dit soort vragen stimuleer je kinderen om na te denken over hun eigen denkproces. Dat versterkt de ontwikkeling van executieve functies nog verder.
Tot slot
Executieve functies vormen de basis voor leren, samenwerken en zelfstandig functioneren. Gelukkig hoeven kinderen deze vaardigheden niet alleen te oefenen tijdens schoolwerk. Juist tijdens een leuk spel worden plannen, onthouden, schakelen, concentreren en doorzetten op een natuurlijke manier geoefend.
Of een kind nu een kasteel bouwt met Castle Logix, diamanten verzamelt in Diamond Quest, patronen oplost met Genius Gems of strategische keuzes maakt tijdens Farm Yatzy: ieder spel biedt kansen om belangrijke denkvaardigheden te ontwikkelen.
En misschien wel het mooiste van alles: kinderen hebben vooral het gevoel dat ze gewoon lekker aan het spelen zijn. Dat maakt leren niet alleen effectief, maar ook ontzettend leuk.